Pod koniec lipca 2021 roku trzech wędkarzy wyciągnęło z Wisły w Drogomyślu, kilkanaście kilometrów od siedziby naszej fundacji, suma o długości 267 cm i masie 104 kg1. Ryba nie przeżyła połowu, więc rekordem nie została. Cztery lata później, w październiku 2025 roku, na Zalewie Rybnickim złowiono i wypuszczono suma mierzącego 292 cm2. Sum europejski to największa ryba słodkowodna Europy, a w zamulonym dnie naszych rzek, jezior i zalanych wyrobisk żyją też jego dalecy, znacznie mniejsi kuzyni zza oceanu. Opowiadamy, jak je rozpoznać, co z historii o „sumach ludojadach” jest prawdą i jak się zachować, gdy nurek spotka wąsatego olbrzyma.
W skrócie
- W Polsce rodzimy jest tylko jeden sum: sum europejski (Silurus glanis), zwany też sumem pospolitym. Udokumentowane okazy przekraczają 2,7 m długości i 130 kg masy3.
- Sumik karłowaty i sumik czarny to obce ryby z Ameryki Północnej, bardzo do siebie podobne i często mylone. Oba są prawnie uznane za gatunki inwazyjne; złowione trzeba uśmiercić i nie wolno ich wypuszczać45.
- Sum afrykański jest w Polsce hodowany w podgrzewanej wodzie, ale według rejestru gatunków obcych nie żyje na wolności6.
- Sum poluje głównie nocą, a ofiarę potrafi znaleźć po samym śladzie wirów, jaki zostawia w wodzie płynąca ryba7. We Francji niektóre sumy nauczyły się chwytać gołębie na brzegu8.
- Wymiar ochronny suma w Polsce wynosi 70 cm, a okres ochronny trwa od 1 stycznia do 31 maja4.
- Ataki na ludzi są wyjątkowo rzadkie. Najlepiej opisany przypadek, z Bawarii w 2025 roku, tłumaczono obroną gniazda, dlatego tarliska omijamy szerokim łukiem.
Sumy i sumiki: kto jest kim
Wszystkie opisywane tu ryby to sumokształtne z trzech różnych rodzin. Łączy je bezłuskie ciało i wąsy wokół pyska.
| Gatunek | Pochodzenie | Wąsy | Typowa wielkość | Status w Polsce |
|---|---|---|---|---|
| Sum europejski (Silurus glanis) | rodzimy | 6 (2 długie na górnej szczęce, 4 krótkie pod brodą) | zwykle ok. 1 m, wyjątkowo ponad 2,5 m | ryba łowna; wymiar i okres ochronny |
| Sumik karłowaty (Ameiurus nebulosus) | Ameryka Północna | 8 | zwykle kilkanaście–kilkadziesiąt cm | inwazyjny gatunek obcy stwarzający zagrożenie dla Polski |
| Sumik czarny (Ameiurus melas) | Ameryka Północna | 8 | zwykle kilkanaście–kilkadziesiąt cm | inwazyjny gatunek obcy stwarzający zagrożenie dla Unii |
| Sum afrykański (Clarias gariepinus) | Afryka, Bliski Wschód | 8 | w naturze zwykle do ok. 90 cm, maksymalnie 170 cm | tylko w hodowlach |
Sumiki amerykańskie, czyli problem z rozpoznaniem
Przez dziesięciolecia uważano, że do Polski trafił z Ameryki tylko jeden sumik: karłowaty. W 2010 roku polsko-słowacki zespół ichtiologów opisał pierwsze polskie stwierdzenie sumika czarnego9. W tym samym roku ci sami badacze znaleźli okaz sumika czarnego w zbiorach Muzeum i Instytutu Zoologii PAN w Warszawie. Uznali to za mocną przesłankę, że oba gatunki trafiły do Polski razem, już pod koniec XIX wieku, i zaapelowali o sprawdzenie, który sumik naprawdę żyje w poszczególnych wodach kraju10.
Rozróżnić je trudno, zwłaszcza młode ryby. Badacze patrzą przede wszystkim na trzy cechy11:
- płetwa odbytowa: u sumika czarnego błony między promieniami są ciemne, prawie czarne, a promienie wyraźnie jaśniejsze;
- kolec płetwy piersiowej: u sumika czarnego ząbki na tylnej krawędzi są drobne albo ich brak, u karłowatego wyraźne;
- wyrostki filtracyjne na pierwszym łuku skrzelowym: u sumika czarnego jest ich więcej (w badaniu litewskim zawsze co najmniej 18).
Cechy te są zmienne i częściowo się pokrywają, a w Europie zdarzają się też mieszańce, dlatego pewność daje dopiero badanie DNA11. Praktycznie nie ma to jednak znaczenia. Sumik czarny figuruje na unijnej liście inwazyjnych gatunków obcych, sumik karłowaty na liście krajowej5, a rozporządzenie w sprawie połowu ryb każe złowione okazy obu gatunków niezwłocznie uśmiercić i zabrania wpuszczania ich do jakiejkolwiek wody4. Nie wolno ich też przewozić do innych wód, trzymać żywych ani hodować12.
Sum afrykański: ryba z hodowli
Clarias gariepinus sprowadzono do Polski w 1989 roku do celów hodowlanych6. W Afryce dorasta zwykle do około 90 cm, wyjątkowo do 170 cm13. Potrafi oddychać powietrzem atmosferycznym i przemieszczać się między zbiornikami wodnymi6. Krążą opowieści o sumach afrykańskich w zrzutach ciepłej wody z elektrowni, ale nie znaleźliśmy żadnego udokumentowanego stwierdzenia tego gatunku w polskich wodach otwartych. Rejestr gatunków obcych Instytutu Ochrony Przyrody PAN podaje, że w Polsce występuje on obecnie wyłącznie w hodowlach i jest gatunkiem nieinwazyjnym6. Według przeglądu amerykańskiej służby ds. ryb i dzikiej przyrody (U.S. Fish and Wildlife Service) sumy afrykańskie czasem uciekały z europejskich hodowli, ale nigdzie w Europie się nie zadomowiły, a ich zarodki giną w temperaturze 15°C14. Polska zima to dla nich wyrok.
Jak zbudowany jest sum europejski
Sum ma szeroką, spłaszczoną głowę, ogromny pysk z pasami drobnych, szczotkowatych zębów i bardzo małe oczy. Na górnej szczęce wyrastają dwa długie, ruchliwe wąsy, pod brodą cztery krótsze. Płetwa grzbietowa jest maleńka, za to płetwa odbytowa ciągnie się niemal przez pół ciała, aż do zaokrąglonej płetwy ogonowej. Skóra nie ma łusek i pokrywa ją gruba warstwa śluzu. Grzbiet bywa prawie czarny, boki są marmurkowe, oliwkowe lub żółtobrązowe, brzuch jasny w ciemne plamy1516.
Małe oczy nie oznaczają słabych zmysłów. Wąsy, jak u innych sumokształtnych, służą do wyczuwania smaku i dotyku, a linia boczna rejestruje najdrobniejsze ruchy wody. W laboratoryjnym eksperymencie niemieckich badaczy sumy w całkowitej ciemności podążały za pływającymi gupikami, odtwarzając ich trasę w trzech wymiarach po samym śladzie wirów. Ślady sprzed nawet 10 sekund prowadziły je na odległość do 55 długości ciała ofiary7. Sum dobrze słyszy (jak karpie ma aparat Webera, łączący pęcherz pławny z uchem wewnętrznym), a jego słuch wyostrza się, gdy woda się ogrzewa17.
Gdzie żyje
Naturalny zasięg suma sięga od dorzeczy Bałtyku po zlewiska Morza Czarnego i Kaspijskiego18. W Polsce jest rybą rodzimą, spotykaną w dużych rzekach nizinnych, starorzeczach, zbiornikach zaporowych, jeziorach i zalanych wyrobiskach. Lubi głęboką, spokojną wodę i kryjówki: zwalone drzewa, podmyte brzegi, doły w dnie. Najlepiej czuje się w ciepłej wodzie; optimum fizjologiczne to około 25–27°C3. Dlatego tak dobrze rośnie w zbiornikach ogrzewanych przez elektrownie, takich jak Zalew Rybnicki, gdzie od kwietnia do października woda nie schładza się poniżej 15°C2.
Sumy są raczej osiadłe. W Mozie 89% z 20 ryb śledzonych telemetrycznie przez kilka miesięcy nie opuściło 1,5-kilometrowego odcinka rzeki, na którym je oznakowano3. Zimą są mało aktywne i przeczekują chłód w głębokich dołach, jamach i szczelinach dna19. Aktywność zwykle szczytuje nocą, choć zależy to od pory roku3.
Co je i jak poluje
Młode sumy jedzą bezkręgowce i małe ryby, dorosłe przede wszystkim ryby, ale także raki, żaby, ptaki wodne i drobne ssaki1820. Sum połyka zdobycz w całości.
Najsłynniejsze zachowanie opisali w 2012 roku francuscy badacze znad rzeki Tarn w historycznym centrum miasta Albi. Sumy podpływały tam do żwirowej wysepki, na której gołębie piły wodę i czyściły pióra, a następnie wyskakiwały na brzeg, chwytały ptaka i wracały do wody. Naukowcy nagrali 45 takich ataków, z czego 28% zakończyło się sukcesem. Atak trwał zwykle poniżej sekundy, nigdy dłużej niż cztery, a w 40% przypadków ponad połowa ciała ryby znajdowała się poza wodą. Sumy atakowały tylko ruchliwe gołębie, nieruchome ignorowały. Na brzeg wychodziła tylko część populacji, a analiza izotopów trwałych pokazała, że udział ptaków w diecie bardzo różnił się między osobnikami: u jednych był znikomy, u innych stanowił znaczną część pokarmu8. Autorzy nazwali je „słodkowodnymi orkami”, bo orki podobnie polują na foki na plażach.
We Francji sumy czatują też na ryby wędrowne. W przepławce przy zaporze Golfech na Garonnie w 2016 roku zjadły 14 z 39 łososi oznakowanych nadajnikami, czyli 35%21.
Rozród: tata pilnuje gniazda
Sumy trą się wiosną i na początku lata, gdy woda nagrzeje się do około 18–22°C19. Samiec wybiera płyciznę z korzeniami lub roślinnością i przygotowuje gniazdo z materiału roślinnego. Samica składa w nim, zależnie od wielkości, od 30 tysięcy do 300 tysięcy ziaren ikry19. Potem samiec zostaje sam: pilnuje gniazda, wachluje ikrę płetwami i przegania intruzów, aż po 2–3 dniach wylęgną się larwy1916. Sumy dojrzewają płciowo zwykle w wieku kilku lat18.
Wzrost, wiek i rekordy
Typowy dorosły sum mierzy około metra i waży około 10 kg16. Przegląd naukowy z 2018 roku podaje jako udokumentowane maksimum ponad 2,7 m długości i 130 kg masy3. W starszej literaturze i przewodnikach można znaleźć sumy pięciometrowe ważące 300 kg16, ale to relacje historyczne, których nikt nie zweryfikował. Sumy mogą żyć bardzo długo; często cytowana górna granica to około 80 lat19, choć tak wysoki wiek trudno potwierdzić.
Rekordy wędkarskie zmieniają się ostatnio szybko:
- Europa i świat (metoda „złów i wypuść”): w czerwcu 2023 roku Włoch Alessandro Biancardi złowił w Padzie suma o długości 285 cm, który przy świadkach zmierzono i wypuszczono22.
- Polska: w październiku 2025 roku Krzysztof Pyra i Adrian Gontarz złowili na Zalewie Rybnickim podczas zawodów spinningowych suma o długości 292 cm, dłuższego niż włoski. Ryba po pomiarze wróciła do wody2.
- Wcześniejsze „rekordy Polski” podawane są różnie: 259 cm i 105,5 kg (Zalew Rybnicki, 17 października 2017)15 albo 260 cm i 102 kg (Zalew Rybnicki, 2018)1. Większy okaz z Wisły w Drogomyślu (267 cm, 104 kg, 30 lipca 2021) nie został uznany, bo ryba nie przeżyła1.
Sum poza swoim zasięgiem
W Polsce sum jest u siebie, ale w Europie Zachodniej i Południowej to gatunek obcy, i to bardzo skuteczny. Do Hiszpanii trafił w 1974 roku, gdy do zbiornika Mequinenza na Ebro wypuszczono młode sumy. Dziś żyje w niemal wszystkich dużych rzekach Półwyspu Iberyjskiego, a w 2025 roku potwierdzono jego rozród w dorzeczu dolnego Gwadalkiwiru, niedaleko parku narodowego Doñana23. We Włoszech pierwszego suma odnotowano w 1957 roku w rzece Adda; pod koniec lat 60. w Padzie żyła już samodzielna populacja24. W dolnym biegu Padu udział suma w biomasie ryb wzrósł w latach 1991–2009 z 6% do 62%, a dziesięć rodzimych gatunków zanikło lokalnie lub wyraźnie się przerzedziło24. We Francji pierwsze próby z XIX wieku się nie powiodły; skuteczne okazało się wsiedlenie ryb z Dunaju od lat 60. XX wieku, skąd sum rozprzestrzenił się m.in. do Saony i Rodanu16. W Ebro drapieżnictwo suma uznaje się za jedną z przyczyn zaniku endemicznej brzany Luciobarbus graellsii3.
Obraz nie jest jednak jednoznaczny. W przeglądzie 112 stanowisk we Francji spadek bogactwa gatunkowego ryb po pojawieniu się suma stwierdzono tylko na 1,4% z nich3. Wiele zależy od tego, czy ekosystem był już wcześniej osłabiony.
W rodzimym zasięgu, a więc także w Polsce, sum jest drapieżnikiem szczytowym, częścią naturalnej sieci pokarmowej dużych rzek i jezior. Duże, stare osobniki rosną dziesiątki lat i nie da się ich szybko zastąpić, dlatego coraz więcej wędkarzy je wypuszcza.
Mity i fakty
„Sumy atakują ludzi.” Prawie zawsze to legenda, ale nie zawsze. W czerwcu 2025 roku nad jeziorem Brombachsee w Bawarii sum mierzący około 2 m i ważący około 90 kg w ciągu dwóch godzin pogryzł pięciu kąpiących się przy pływającej wysepce. Obrażenia były niegroźne, a policja zastrzeliła rybę. Na początku lipca w innej części jeziora pogryziona została jeszcze jedna osoba. Specjaliści tłumaczyli to obroną gniazda przez samca w okresie tarła25. Sum nie ma zębów do cięcia ani rozrywania; jego drobne, szczotkowate zęby służą do przytrzymania zdobyczy, więc ugryzienie kończy się otarciami i powierzchownymi ranami.
„Sum zjadł psa.” Najsłynniejsza historia pochodzi z Mönchengladbach w Niemczech. Jesienią 2001 roku sum „Kuno” miał połknąć szczeniaka jamnika w stawie w parku Volksgarten. Relacja opierała się na jednym świadku, nie było zdjęcia, a właściciela psa nigdy nie odnaleziono26. Martwego suma o długości 162 cm i masie 29,5 kg, uznanego za Kuno, znaleziono w stawie w 2003 roku; spreparowany trafił do gabinetu osobliwości muzeum w zamku Rheydt27. Innych udokumentowanych przypadków połknięcia psa przez suma nie znaleźliśmy.
„Sumy połykają nurków w zaporach.” To popularna miejska legenda, dla której nie znaleźliśmy żadnego potwierdzonego przypadku. Największe udokumentowane sumy ważą około 130 kg, a ich gardziel mieści rybę, kaczkę czy gołębia, a nie człowieka.
Przepisy
Zasady połowu w wodach śródlądowych określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 lipca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków ochrony i połowu ryb w powierzchniowych wodach śródlądowych (Dz.U. 2023 poz. 1373), obowiązujące od 27 lipca 2023 r.4:
- wymiar ochronny suma: 70 cm; mniejsze trzeba wypuścić;
- okres ochronny suma: od 1 stycznia do 31 maja;
- przepisy krajowe nie ustalają dziennego limitu dla suma (limit dobowy dotyczy np. węgorza);
- sumik karłowaty i sumik czarny: złowione okazy należy niezwłocznie uśmiercić i nie można ich wpuszczać ani do łowiska, ani do innych wód; te same zasady obowiązują m.in. dla trawianki, czebaczka amurskiego i babek pontokaspijskich.
To minimum. Regulaminy amatorskiego połowu ryb okręgów PZW i innych uprawnionych do rybactwa mogą wprowadzać wyższe wymiary, dłuższe okresy ochronne czy limity dzienne, dlatego zawsze trzeba sprawdzić zasady na konkretnej wodzie.
Spotkanie pod wodą
Sum to marzenie wielu nurków w Polsce, ale spotyka się go rzadko. Szanse są największe w zalanych kamieniołomach i żwirowniach z bogatą roślinnością i zatopionym drewnem oraz w jeziorach o mulistym dnie. W relacjach z krakowskiego Zakrzówka nurkowie opisywali „bajkowy las” podwodnych roślin, w którym mieszkał tamtejszy sum28. Najlepszą porą są ciepłe miesiące i nurkowania nocne, bo w dzień sumy zwykle leżą nieruchomo w kryjówkach.
Jak się zachować:
- Zachowaj dystans kilku metrów i nie blokuj rybie drogi ucieczki. Osaczony sum może gwałtownie ruszyć i uderzyć ogonem.
- Nie dotykaj. Śluz chroni skórę suma przed pasożytami i infekcjami, a dotyk go uszkadza. Nie karm ryb.
- Nocą kieruj latarkę w dno obok ryby, nie prosto na nią. Rozproszone światło pozwala obserwować bez oślepiania i płoszenia.
- Trzymaj trym i nie wzbijaj mułu. Sumy żyją przy dnie, a chmura osadu kończy obserwację dla ciebie i dla następnych nurków.
- Omijaj tarliska od maja do lipca. Samiec pilnujący gniazda przegania intruzów, a płoszenie go może skończyć się utratą ikry. Jeśli sum krąży wokół jednego miejsca w płytkiej, zarośniętej wodzie, odpłyń.
- Sumików nie wypuszczaj ani nie przenoś. Jeśli zobaczysz je w wodzie, w której wcześniej ich nie było, zgłoś obserwację zarządcy wody lub do regionalnej dyrekcji ochrony środowiska.
Najlepiej, żeby sum nawet nie zauważył, że był obserwowany.
Footnotes
-
Gigantyczny sum złowiony w Wiśle w Drogomyślu. Słodko-gorzki smak rekordu Polski. Beskidzka24.pl, 31 lipca 2021. https://beskidzka24.pl/gigantyczny-sum-zlowiony-w-wisle-w-drogomyslu-slodko-gorzki-smak-rekordu-polski/. ↩ ↩2 ↩3
-
Nowy rekord świata! Gigantyczny sum złowiony w Rybniku. Serwis miejski Rybnika (rybnik.eu), 20 października 2025. https://www.rybnik.eu/dla-mieszkancow/aktualnosci/aktualnosc/nowy-rekord-swiata-gigantyczny-sum-zlowiony-w-rybniku. ↩ ↩2 ↩3
-
Cucherousset J, Horky P, Slavík O, Ovidio M, Arlinghaus R, Boulêtreau S, Britton R, García-Berthou E, Santoul F. Ecology, behaviour and management of the European catfish. Rev Fish Biol Fisheries. 2018;28(1):177–190. doi:10.1007/s11160-017-9507-9. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7
-
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków ochrony i połowu ryb w powierzchniowych wodach śródlądowych. Dz.U. 2023 poz. 1373 (§ 6 ust. 1 pkt 17, § 7 ust. 1 pkt 12, § 8). https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001373. ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów. Dz.U. 2022 poz. 2649 (załącznik nr 1: sumik czarny; załącznik nr 2: sumik karłowaty). https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220002649. ↩ ↩2
-
Instytut Ochrony Przyrody PAN. Gatunki obce w Polsce: Clarias gariepinus (Burchell, 1822). https://www.iop.krakow.pl/ias/gatunki/563. ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
Pohlmann K, Grasso FW, Breithaupt T. Tracking wakes: the nocturnal predatory strategy of piscivorous catfish. Proc Natl Acad Sci USA. 2001;98(13):7371–7374. doi:10.1073/pnas.121026298. ↩ ↩2
-
Cucherousset J, Boulêtreau S, Azémar F, Compin A, Guillaume M, Santoul F. „Freshwater killer whales”: beaching behavior of an alien fish to hunt land birds. PLoS ONE. 2012;7(12):e50840. doi:10.1371/journal.pone.0050840. ↩ ↩2
-
Nowak M, Koščo J, Popek W, Epler P. First record of the black bullhead Ameiurus melas (Teleostei: Ictaluridae) in Poland. J Fish Biol. 2010;76(6):1529–1532. doi:10.1111/j.1095-8649.2010.02601.x. ↩
-
Nowak M, Koščo J, Szczerbik P, Mierzwa D, Popek W. When did the black bullhead, Ameiurus melas (Teleostei: Ictaluridae), arrive in Poland? Arch Pol Fish. 2010;18(3):183–186. doi:10.2478/v10086-010-0021-0. ↩
-
Rakauskas V, Kaupinis A, Binkienė R, Baker NJ, Virbickas T, Kudlai O. First records of the black bullhead Ameiurus melas (Rafinesque, 1820) and its parasites in Lithuania. BioInvasions Records. 2025;14(4):929–943. https://www.reabic.net/journals/Bir/2025/4/BIR_2025_Rakauskas_etal.pdf. ↩ ↩2
-
Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Lublinie. Inwazyjny gatunek obcy (IGO): sumik karłowaty. Co wolno, a czego nie wolno. Portal gov.pl. https://www.gov.pl/web/rdos-lublin/inwazyjny-gatunek-obcy-igo-sumik-karlowaty-co-wolno-a-czego-nie-wolno-. ↩
-
Froese R, Pauly D (red.). Clarias gariepinus (Burchell, 1822), North African catfish. FishBase. https://www.fishbase.se/summary/Clarias-gariepinus.html. ↩
-
U.S. Fish and Wildlife Service. North African catfish (Clarias gariepinus). Ecological Risk Screening Summary. 2022 (wersja internetowa 25.08.2022). https://www.fws.gov/sites/default/files/documents/Ecological-Risk-Screening-Summary-North-African-Catfish.pdf. ↩
-
Sum pospolity. Wikipedia, wolna encyklopedia (dostęp 30.09.2026). https://pl.wikipedia.org/wiki/Sum_pospolity. ↩ ↩2
-
Parlier E. Silurus glanis Linnaeus, 1758, silure glane. DORIS, FFESSM (Fédération française d’études et de sports sous-marins), aktualizacja 9.09.2024. https://doris.ffessm.fr/Especes/Silurus-glanis-Silure-glane-364. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5
-
Maiditsch IP, Ladich F. Effects of temperature on auditory sensitivity in eurythermal fishes: common carp Cyprinus carpio (family Cyprinidae) versus wels catfish Silurus glanis (family Siluridae). PLoS ONE. 2014;9(9):e108583. doi:10.1371/journal.pone.0108583. ↩
-
Froese R, Pauly D (red.). Silurus glanis Linnaeus, 1758, wels catfish. FishBase. https://www.fishbase.se/summary/Silurus-glanis.html. ↩ ↩2 ↩3
-
Fusaro A, Davidson A, Alame K, Gappy M, Baker E, Nunez G, Larson J, Conard W, Bartos A. Silurus glanis Linnaeus, 1758. U.S. Geological Survey, Nonindigenous Aquatic Species Database, Gainesville (FL). https://nas.er.usgs.gov/queries/greatlakes/FactSheet.aspx?Species_ID=3651&Potential=Y&Type=2. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5
-
Copp GH, Britton JR, Cucherousset J, García-Berthou E, Kirk R, Peeler E, Stakėnas S. Voracious invader or benign feline? A review of the environmental biology of European catfish Silurus glanis in its native and introduced ranges. Fish Fish. 2009;10(3):252–282. doi:10.1111/j.1467-2979.2008.00321.x. ↩
-
Boulêtreau S, Gaillagot A, Carry L, Tétard S, De Oliveira E, Santoul F. Adult Atlantic salmon have a new freshwater predator. PLoS ONE. 2018;13(4):e0196046. doi:10.1371/journal.pone.0196046. ↩
-
Monster record breaking wels catfish caught in Italy. OutdoorHub, 21 czerwca 2023. https://www.outdoorhub.com/news/2023/06/21/record-breaking-wels-catfish/. ↩
-
Estación Biológica de Doñana (CSIC). The Wels catfish thrives in the lower Guadalquivir and poses a threat to Doñana. 21 maja 2025. https://www.ebd.csic.es/en/outreach/news/wels-catfish-thrives-lower-guadalquivir-and-poses-threat-donana. ↩
-
Projekt LIFE PREDATOR (LIFE 101074458). The wels catfish, European catfish Silurus glanis L. https://lifepredator.eu/wels-catfish/. ↩ ↩2
-
Brombachsee: Fünf Badegäste von Riesenfisch gebissen – Wels erschossen. inFranken.de, czerwiec 2025. https://www.infranken.de/lk/weissenburg-gunzenhausen/blaulicht/riesenwels-brombachsee-angriff-polizei-badegaeste-erschossen-wasserwacht-musikfestival-sicherheitsrisiko-art-6230969; zob. też: Welsangriffe im Brombachsee 2025. Wikipedia. https://de.wikipedia.org/wiki/Welsangriffe_im_Brombachsee_2025. ↩
-
Volksgarten (Mönchengladbach). Wikipedia (niem.), sekcja o „Killerwels Kuno” (dostęp 30.09.2026). https://de.wikipedia.org/wiki/Volksgarten_(M%C3%B6nchengladbach). ↩
-
Städtisches Museum Schloss Rheydt. Wels „Kuno”, Mönchengladbach, 2003. museum-digital:deutschland. https://nat.museum-digital.de/object/1820194. ↩
-
Wesołowska M. Mekka nurków we współczesnej aglomeracji. Underwater.pl, maj 2013. https://www.underwater.pl/relacje-z-wypraw/nurkowanie-w-kamieniolomie-zakrzowek-krakow.html. ↩
